“Bunu işin sırasında hallederiz” evi döşemenin en pahalı cümlesidir

Aynı yıl hem BIG SEE ödülünü hem de NY Architectural & Interior Design Awards Silver Winner ödülünü kazandınız. İşinizin bu kadar kısa sürede iki uluslararası onay alması sizin için ne ifade ediyor?

BIG SEE ödülü ve NY Architectural & Interior Design Awards Silver Winner ödülü stüdyomuzun gelişiminde önemli bir an. Aynı yıl iki uluslararası onay almak özellikle anlamlı, çünkü işimizin kalitesi her gün üretim yaptığımız pazarın dışında da takdir görüyor.

Bu sonuçların arkasında bilgiye sürekli yatırım, projelerin özenli şekilde detaylandırılması ve tüm ekibin adanmışlığı var. Bu işin fark edilmiş olmasından gurur duyuyorum. Bu ödüller bize kendi imzamızı geliştirmeye devam etmek için ek bir özgüven ve teşvik veriyor, her yeni projeye de aynı sorumlulukla yaklaşacağız.

Çalışmanız New York'ta fark edildi. Karadağ'da ortaya çıkanın değerini dünyanın bizden önce fark ettiği oluyor mu?

Kendi kalitemizin onayını çoğu zaman çok uzaklarda arama ihtiyacı duyuyoruz. Sanki burada üretilen şey ancak uluslararası bir mühür aldığında daha değerli oluyor. Oysa kalite ödülden önce de vardı. Ödül bir projenin değerini yaratmaz, onu daha görünür kılar. Kendi mimarlarımıza, sınırlarımızın dışında biri onları fark etmeden önce de daha çok inanmamızı isterdim.

Bu iki ödülün arkasındaki işin hangi kısmını halk hiç görmedi, ama o olmasa ödüller de olmazdı?

Son fotoğraftan önce gelen tüm kontroller ve düzeltmeler. Halk seçilen çözümü görüyor, ama kaç seçeneği değerlendirdiğimizi, nelerden vazgeçtiğimizi ve o sonuca varmak için kaç görüşme yaptığımızı görmüyor.

Özellikle fikri uygulanan durumla uyumlu hale getirme çalışması görünmez. Bir detayı açıklamak, malzemeyi kontrol etmek ve sorunun nerede çıkabileceğini zamanında fark etmek gerekiyor. Bu, çok konsantrasyon ve sorumluluk isteyen bir işin parçası. İyi yapıldığında değeri çoğu zaman tam da hiçbir şeyin sorunlu görünmemesinde ortaya çıkıyor.

Ekibinizin iki uluslararası ödüllü bir yıla ulaşmak için neyi öğrenmesi, değiştirmesi ya da bir üst seviyeye çıkarması gerekti?

Stüdyo büyüdükçe, tek bir kişinin her şeyi görüp kontrol edip çözmesine giderek daha az güvenebilirsiniz. Net iletişim, sorumlulukların paylaşılması ve ulaşmak istediğimiz kalite konusunda ortak bir anlayış gerekiyor.

Ekip üyelerinin bir kararın arkasındaki nedeni anlaması benim için önemli, çünkü o zaman sorunu fark edip çözüm önerebiliyorlar. Kalite, herkes dikkat ve sorumlulukla katıldığında yükselir. Bu yüzden bu ödülleri stüdyo içinde kurduğumuz iş birliğinin başarısı olarak da görüyorum.

Ödüllü projeleri beş yıl önce yapmış olsaydınız, bu seviyede neyi henüz çözemezdiniz?

Bugün bir kararın sonuçlarını çok daha erken fark ediyorum. Teknik bir sorunun nerede çıkacağını, uygulayıcıya ek açıklama gerektirecek şeyin ne olduğunu ve hangi seçimin sonradan tüm projeyi koşullayabileceğini öngörebiliyorum.

Deneyim, önceliklerin daha iyi değerlendirilmesini de getiriyor. Nerede ısrar etmek gerektiğini, nerede değişikliğe yer olduğunu ve neye en çok dikkat edilmesi gerektiğini daha net görüyorsunuz. Bu yüzden bir mimarın gelişiminin, bir şey çizmeden önce sorduğu soruların kalitesinde de görüldüğüne inanıyorum. Sorunların bir kısmını tam da zamanında fark ettiğiniz için çözmüş oluyorsunuz.

Güzel bir render, iç mekânın iyi tasarlandığı anlamına gelir mi?

Güzel bir render harika bir izlenim bırakabilir, ama mekânın gerçekten ne kadar düşünülmüş olduğunu ancak teknik proje gösterir. Görüntünün arkasında kesin ölçüler, detaylandırılmış çözümler, uyumlu tesisat ve uygulayıcıların anlayıp yapabileceği çözümler olmalı.

Mimar malzemelerin nasıl birleşeceğini, bir şeyin nasıl sabitleneceğini ve mekânın günlük kullanımda nasıl işleyeceğini bilmeli. Mimarlar arasındaki en büyük farkı tam burada görüyorum: sunduklarını gerçekten kaliteli bir uygulamaya taşıyabilme becerisinde. Render bir vaadi gösterir. Uygulanmış mekân ise arkasında ne kadar bilgi olduğunu.

Bir müşterinin mekân döşenirken söyleyebileceği en pahalı cümle nedir?

“Bunu işin sırasında hallederiz.” Bazı kararlar gerçekten bekleyebilir, ama bazıları için sonradan tadilatla ödersiniz. Aydınlatmanın, tesisatın ya da mobilya ölçülerinin yeri zamanında uyumlu hale getirilmezse, sorun bir şey zaten yapıldığında ya da sipariş edildiğinde ortaya çıkar.

Bu yüzden teknik hazırlığın müşterinin hemen görmediği bir değeri var. Henüz doğmamış maliyetleri önlüyor. Çizimdeki bir çizgiyi değiştirmek, bitmiş bir duvardaki tesisatı kaydırmaktan çok daha kolay. İyi bir proje, şantiyede pahalıya dönüşecek soruları önceden açar.

Bugün daha büyük lüks hangisi: pahalı bir iç mekân mı, yoksa hiçbirine benzemeyen bir iç mekân mı?

Bugün pahalı bir mekân yapmanın, özgün bir mekân yapmaktan çok daha kolay olduğunu düşünüyorum. Parayla en pahalı mermeri, mobilyayı ve aydınlatmayı alabilirsiniz, ama kimlik satın alamazsınız. Gerçek lüks, başkalarını etkileme ihtiyacının bittiği yerde başlar. Bence en değerli mekân, fiyatı değil karakteri olandır.

Daha büyük bir bütçenin projeyi bozmaya başladığı bir an var mı?

Her şeyin erişilebilir olmasının seçimi zorlaştırdığı bir an var. Tek tek her eleman olağanüstü olabilir, ama toplam değerleri iyi bir mekânın garantisi değildir. Sürekli bir etkileyici malzeme, bir özgün parça ve bir efekt daha eklersek hiyerarşiyi kaybederiz. Artık neyin önemli olduğunu ve bakışın nerede durması gerektiğini bilemeyiz.

Büyük bütçe kararları daha kaliteli uygulama imkânı verir, ama disiplin de ister. Müşteri çok daha fazlasını karşılayabilse bile, mekânın ihtiyacı olanı ne zaman aldığını bilmelisiniz.

Herkesin seveceği bir mekânı mı, yoksa bazılarının hayran olacağı, bazılarının tamamen reddedeceği bir mekânı mı tasarlamayı tercih edersiniz?

Duygu uyandıran mekânı. Özgün mimarinin herkesin hoşuna gitmesi gerektiğine inanmıyorum. Herkesin zevkini memnun etmeye çalışırsanız, kendi duruşu olmayan bir şey yapma riskini alırsınız. Bu, mimarinin ne pahasına olursa olsun kışkırtması gerektiği anlamına gelmez, ama tam olarak olduğu gibi var olmasının bir nedeni olması gerektiğini düşünüyorum.

Bir mimar, kendisinin yaşamak istemeyeceği bir mekânla uluslararası ödül kazanabilir mi?

Elbette, çünkü iyi bir mimar her mekânda kendi hayatını tasarlamaz. Başkalarının alışkanlıklarını, ihtiyaçlarını ve duygularını anlaması gerekir. Bir insan için ideal olan, bir başkası için tamamen kabul edilemez olabilir. Mesleki olgunluk tam olarak, kendi kişisel tercihiniz olmak zorunda olmayan olağanüstü bir şey yaratabilme becerisinde yatıyor.

Uluslararası ödülü hak eden bir proje ortaya çıkması için bir mimarın kaç kez “hayır” demesi gerekir?

İnsanların düşündüğünden çok daha fazla. Yaratıcılık yalnızca yeni bir şey düşünebilme yeteneği değil, yeterince iyi olmayanı bir kenara bırakma cesaretidir. Bazen bir projedeki en önemli karar, bir şeyi yapmamaktır. En zor olan sadeliği savunmaktır, çünkü sıklıkla fikir eksikliği olarak yanlış anlaşılır.

Uluslararası ödül kazanmak mı daha zor, yoksa müşteriyi kötü bir fikirden vazgeçirmek mi?

Bunlar tamamen farklı iki tür zorluk. Ödül uzun bir sürecin sonucu, müşteriyle ilişki ise her gün inşa ettiğiniz bir şey. En büyük zorluk müşteriye haksız olduğunu söylemek değil, başka bir çözümün onun için neden daha iyi olabileceğini göstermek. İyi bir proje güven olduğunda ortaya çıkar, biri tartışmayı kazandığında değil.

Bu iki ödüle baktığınızda en önemli kararı hangisi sayıyorsunuz: projenin kendisinde verdiğiniz kararı mı, yoksa yıllar önce stüdyoyu nasıl kuracağınıza dair verdiğiniz kararı mı?

Bilgiye sürekli yatırım yapma ve işin her bölümünü ciddiyetle kurma kararını. Tek bir proje ödül getirebilir, ama çalışma biçimi kaç kez kaliteli bir sonuç elde edebileceğinizi belirler.

Stüdyonun bilginin paylaşıldığı bir yer olması da benim için önemliydi. Bizde öğrenen insanlar bugün kendi kariyerlerini ve ofislerini geliştiriyor, biz ise kendimizi geliştirmeye devam ediyoruz. Bu ödüllere baktığımda onları o daha geniş yolun bağlamında görüyorum: öğrendiğimiz, aktardığımız ve adım adım üst seviyeye taşıdığımız her şeyin.

Katılımcılarınızın çoğunun bugün kendi ofislerinin sahibi olmasına nasıl bakıyorsunuz?

Bilgi, paylaşıldıkça artan nadir değerlerden biri. Bu yüzden katılımcılarımızın başarısını eğitimlerimizin de başarısı olarak görüyorum. Çoğu bizde 3ds Max öğrendi, işini geliştirdi, daha iyi ücretlendirmeye başladı ve kendi ofisini açtı. Bu, onlara gerçekten değerli bir şey aktardığımızın teyidi.

Onlara rakip gözüyle bakmıyoruz. Meslekte daha nitelikli insanların hepimiz için standartları yükselttiğine inanıyorum. Biz de başladığımız merak ve hırsla kendi bilgimize, teknik detaylandırmaya ve uygulamaya yatırım yapmaya devam ediyoruz.

İnsanlar sizde gönüllü çalışmaya ve öğrenmeye geldi. Bu fırsatı gerçekten kimin değerlendireceğini nereden anlıyordunuz?

İki görüşme arasında ne yaptığından. Biri açıklamayı dinler, kendisi dener ve daha kesin bir soruyla geri döner. Çalıştığını ve şimdi onu durduran şeyi anlamak istediğini görürsünüz. Böyle birinde baştaki bilgisizlik sorun değildir.

Aynı soru tekrar ediyor ve önceki açıklama denenmemişse çok daha zordur. Mentor yönlendirebilir, ama deneme sürecini karşısındakinin yerine yaşayamaz. Bu yüzden inisiyatif bana ilk hızdan ya da özgüvenden daha çok şey söyler. İnsanlar farklı hızlarda ilerler, ama kendi çabaları mutlaka olmalı.

Bir stüdyoda bir yıl çalışmak, birinin işi öğrendiğini düşünmesi için yeterli mi?

Bir yılda çok şey öğrenebilirsiniz, ama bilgiyi tamamladığınızı ve her duruma hazır olduğunuzu beklemeyin. Mecazi olarak söylersem, belki yolun %30'undasınızdır: bir temeliniz var, bazı süreçleri anlıyorsunuz ve işin bir kısmını bağımsız yapabiliyorsunuz. Farklı projeler, hatalar ve kendi kararlarınızın sorumluluğu üzerinden, daha ne kadar öğrenilecek şey olduğunu anlamaya başlarsınız.

O yıl boyunca ne yaptığınız da önemli. Yalnızca stüdyoda bulunmak bilgiyi edindiğiniz anlamına gelmez. Kendi başınıza ne kadar denediniz? Düzeltmeleri nasıl karşıladınız? Bir şeyi neden yaptığımızı anlamak mı istediniz, yoksa yalnızca görevi nasıl bitireceğinize dair talimat mı? İki kişi yanımda aynı süreyi geçirip tamamen farklı bilgi seviyeleriyle çıkabilir.

Ben bugün de eğitim alıyorum. Fakülteyi bitirdim, yüksek lisans yaptım, deneyimim ve uluslararası ödüllerim var, yine de her yıl yurt dışında en az dört beş farklı eğitim ve mesleki gelişim programından geçiyorum. Zamanımı ve parayı yatırıyorum, çünkü daha iyi olabileceğim alanlar olduğunu biliyorum. Bu yüzden birinin bir yıl sonra öğrenmeyi bitirdiği inancını anlamakta zorlanıyorum. Deneyimimi paylaşabilirim, anlatabilirim ve birinin yolunu kısaltabilirim. Ama kişinin kendi emeğini koymasını beklerim.

Başarı, artık hata yapamayacağınıza inanmaya başladığınız anda tehlikeli hale mi geliyor?

Bence yaratıcılığın zayıflamaya başladığı an tam olarak bu. Ödüller güven getirebilir, ama şüpheyi ortadan kaldırmamalı. Her zaman bir miktar sorgulama olmasını isterdim, çünkü insanı daha iyi çözümler aramaya iter. En tehlikelisi, merak etmeyi bırakmanız.

Yarın biri tüm ödüllerinizi, referanslarınızı ve stüdyonuzun adını elinizden alsa, başarınızdan geriye ne kalırdı?

Deneyim, bilgi ve düşünme biçimim kalırdı. Ödüller değerli, ama mesleki kimliğin temeli olamaz. Yıllarca inşa ettiğiniz şey yalnızca bir portföy değil, her yeni soruna farklı bir açıdan bakabilme becerisidir. Başarı dış onaya bağlı olmadığında çok daha sağlamdır.